Kısa cevap
Hangi bilgiler gerekir?
Devre kodu, yük adı, adet, birim güç, faz ve kritik yük sınıfı.
Sürekli, aralıklı, yedek, motor kalkışı ve eşzamanlı çalışma grupları.
Talep/eşzamanlılık değeri ve yönetmelik, ölçüm ya da işletme gerekçesi.
Pano talebi, faz akımları, nötr, kablo, kesici, trafo ve jeneratör girdileri.
Sahada karar tablosu
Bir mühendislik sonucu, kullanılan girdiler kadar güvenilirdir. Aşağıdaki veriler teklif veya keşif aşamasında eksikse nihai seçim yerine eksik veri ve doğrulama yöntemi raporlanmalıdır.
| Kontrol alanı | Toplanacak bilgi | Karara etkisi |
|---|---|---|
| Devre listesi | Devre kodu, yük adı, adet, birim güç, faz ve kritik yük sınıfı. | Hesabın gerçek çalışma noktasını belirler. |
| Çalışma | Sürekli, aralıklı, yedek, motor kalkışı ve eşzamanlı çalışma grupları. | Ekipman sınırı ve uygun yöntem seçimini etkiler. |
| Katsayı | Talep/eşzamanlılık değeri ve yönetmelik, ölçüm ya da işletme gerekçesi. | Düzeltme, dayanım veya derating ihtiyacını gösterir. |
| Çıkış | Pano talebi, faz akımları, nötr, kablo, kesici, trafo ve jeneratör girdileri. | İşletme senaryosu ve kabul ölçütünü belirler. |
Uygulama sırası
- Mekanik, mimari, proses ve özel sistem yüklerini tek ana listede toplayın.
- Her yükü pano-devre kodu ve faz bağlantısıyla eşleştirin.
- Kurulu gücü hesaplayın; yedek ve gelecekteki yükleri ayrı işaretleyin.
- Talep/eşzamanlılık kabullerini yük grupları için gerekçesiyle uygulayın.
- Faz dengesizliği, harmonik/nötr ve motor kalkışı gibi akım etkilerini kontrol edin.
- Pano toplamlarını üst panolara aktarırken aynı yükün iki kez veya hiç sayılmadığını doğrulayın.
Teknik değerlendirme
Kurulu güç = Σ etiket güçleri; talep gücü = açıkça gerekçelendirilmiş eşzamanlı çalışma senaryosuKonut, ticari yapı ve endüstriyel proses için aynı katsayı varsayılamaz.
UPS veya jeneratör hesabında kritik yük listesi ile normal pano talebi farklı olabilir.
Tek fazlı elektronik yüklerde yalnız kW toplamı değil faz dağılımı, nötr ve harmonikler de değerlendirilmelidir.
Örnek değerlendirme senaryosu
Bu senaryo bir tasarım sonucunu ilan etmek için değil, aynı görünen iki tesisin neden farklı mühendislik kararlarına ihtiyaç duyabileceğini göstermek için verilmiştir. Sayısal sonuçlar gerçek saha verisiyle yeniden hesaplanır.
Kaynaklara dayalı uygulama notları
İç tesis proje yönetmeliği kurulu güç, talep ve eşzamanlılık kavramlarını tanımlar ve dağıtım tabloları için yükleme cetvellerini ister. Kaynak: EMO Elektrik İç Tesisleri Proje Hazırlama Yönetmeliği
Elektrik Tesisleri Proje Yönetmeliği kurulu gücü tesis türüne göre tanımlar; bağlantı ve proje kapsamı bu veriden etkilenir. Kaynak: Elektrik Tesisleri Proje Yönetmeliği
IEC 60364-8-1 yük profilinin enerji performansı ve tasarım kararlarıyla birlikte değerlendirilmesini destekler. Kaynak: IEC 60364-8-1:2019
En sık yapılan hatalar
- Bütün yüklere tek katsayı uygulamak
- Yedek motoru normal eşzamanlı yüke eklemek veya gerekli N+1 senaryosunu atlamak
- Pano toplamlarını üst seviyede tekrar saymak
- Faz dengesini sadece devre adedine göre yapmak
Mühendislik raporunda ne bulunmalı?
- Tesis, pano/hat/ekipman kimliği ile güncel tek hat veya bağlantı şeması
- Kullanılan devre listesi, çalışma, katsayı, çıkış verileri ve bunların kaynağı
- Ölçüm cihazı, tarih-saat, işletme durumu, birim ve varsa ölçüm belirsizliği
- Hesap yöntemi, yazılım/standart sürümü, açık varsayımlar ve üretici katalog referansları
- Normal, en ağır ve gerekli olağan dışı işletme senaryolarının karşılaştırması
- Uygunsuzluk, risk önceliği, önerilen aksiyon, sorumlu ve yeniden doğrulama tarihi
Ne zaman yeniden incelenmeli?
Yük, çalışma sırası, mekanik/proses ekipmanı, vardiya, faz bağlantısı, kritik yük veya büyüme planı değiştiğinde cetvel ve üst sistem hesapları güncellenir.
Sık sorulan sorular
Kurulu güç ve talep gücü aynı mıdır?
Hayır. Kurulu güç etiket toplamıdır; talep gücü belirli işletme koşulunda eşzamanlı beklenen veya ölçülen güçtür.
Eşzamanlılık katsayısı nereden alınır?
İlgili mevzuat/kurum kabulü, kullanım türü, geçmiş ölçüm veya yazılı işletme senaryosundan gerekçelendirilmelidir.
Yedek çıkışlar hesaba katılır mı?
Gelecek kapasitesi ve pano fiziksel tasarımında gösterilir; talep hesabına hangi senaryoda girdiği açıkça belirtilir.
Motor gücü cetvele kW mı kVA mı yazılır?
Etiket gücü, verim, güç faktörü ve çalışma akımı ayrılarak hesaplanır; yalnız mekanik kW değerini elektrik talebi saymak doğru değildir.
Resmî ve teknik kaynaklar
EMO Elektrik İç Tesisleri Proje Hazırlama Yönetmeliği
Proje hesaplarında yük, kablo, koruma, kompanzasyon, harmonik, topraklama ve yedek güç başlıklarının birlikte ele alınmasını düzenler.
Elektrik Tesisleri Proje Yönetmeliği
İletim, dağıtım, üretim ve ilgili tüketim tesislerinde proje kapsamını, proje onay birimini, standartları ve proje aşamalarını düzenler.
IEC 60364-8-1:2019
Elektrik tesislerinde enerji verimliliği ve yük profili yaklaşımını tasarım kararlarıyla ilişkilendiren standart kaydı.
Bu rehber genel teknik bilgilendirmedir. Nihai seçim ve ayarlar; tesise ait tek hat şeması, ölçüm, üretici verisi, güncel mevzuat ve yetkili elektrik mühendisi değerlendirmesiyle doğrulanmalıdır. Standartların tam metinleri lisans koşullarına tabidir; bağlantılar resmî yayın kaydına veya açık teknik kaynağa yönlendirir.