Kısa cevap
Hangi bilgiler gerekir?
kW, anma akımı, kilitli rotor akımı, kalkış torku ve atalet.
Pompa, fan, konveyör, kompresör; tork-hız eğrisi ve kalkış süresi.
DOL, yıldız-üçgen, soft starter veya sürücü parametreleri.
Trafo/jeneratör empedansı, kablo ve başlangıçtaki diğer yükler.
Sahada karar tablosu
Bir mühendislik sonucu, kullanılan girdiler kadar güvenilirdir. Aşağıdaki veriler teklif veya keşif aşamasında eksikse nihai seçim yerine eksik veri ve doğrulama yöntemi raporlanmalıdır.
| Kontrol alanı | Toplanacak bilgi | Karara etkisi |
|---|---|---|
| Motor | kW, anma akımı, kilitli rotor akımı, kalkış torku ve atalet. | Hesabın gerçek çalışma noktasını belirler. |
| Yük | Pompa, fan, konveyör, kompresör; tork-hız eğrisi ve kalkış süresi. | Ekipman sınırı ve uygun yöntem seçimini etkiler. |
| Yolverme | DOL, yıldız-üçgen, soft starter veya sürücü parametreleri. | Düzeltme, dayanım veya derating ihtiyacını gösterir. |
| Şebeke | Trafo/jeneratör empedansı, kablo ve başlangıçtaki diğer yükler. | İşletme senaryosu ve kabul ölçütünü belirler. |
Uygulama sırası
- Motor ve yükün tork-hız/atalet verilerini üreticiden alın.
- Kalkış yöntemine göre akım ve tork profilini belirleyin.
- Trafo veya jeneratör dahil kaynak modelinde geçici gerilim düşümünü hesaplayın.
- Kablo, kontaktör ve koruma cihazını kalkış süresi/eğrisiyle koordine edin.
- Ardışık motor kalkışlarını ve yük sırasını tasarlayın.
- Sahada akım, gerilim ve kalkış süresini kaydederek modeli doğrulayın.
Teknik değerlendirme
Gerilim çukuru; kalkış akımı ile kaynak + hat empedansının birlikte etkisidir.Yıldız-üçgen hat akımını azaltırken kalkış torkunu da düşürür; ağır yükte motor hızlanamayabilir.
Soft starter akımı sınırlarken tork ve kalkış süresini etkiler; bypass ve termik tasarım gerekir.
Sürücü kontrollü kalkış sağlar fakat harmonik, EMC ve motor izolasyonu başlıkları eklenir.
Örnek değerlendirme senaryosu
Bu senaryo bir tasarım sonucunu ilan etmek için değil, aynı görünen iki tesisin neden farklı mühendislik kararlarına ihtiyaç duyabileceğini göstermek için verilmiştir. Sayısal sonuçlar gerçek saha verisiyle yeniden hesaplanır.
Kaynaklara dayalı uygulama notları
EMO proje esasları motor yükünü kablo, gerilim düşümü, koruma ve yedek güç hesabının parçası olarak ele alır. Kaynak: EMO Elektrik İç Tesisleri Proje Hazırlama Yönetmeliği
IEC 60034-1:2026 motorun anma ve performans özellikleri için güncel çerçeveyi verir; kalkış verisi gerçek motor üreticisinden alınmalıdır. Kaynak: IEC 60034-1:2026
IEC 60947-4-1'in 2026 düzeltmeli baskısı kontaktör ve motor yol vericilerin çalışma, aşırı yük ve koordinasyon özelliklerini tanımlar. Kaynak: IEC 60947-4-1:2023 (2026 düzeltmeli)
En sık yapılan hatalar
- Tüm motorlar için sabit 6×In kabul etmek
- Yük torku ve ataletini hesaba katmamak
- Koruma eğrisini yalnız anma akımına göre seçmek
- Jeneratör işletmesini şebeke ile aynı kabul etmek
Mühendislik raporunda ne bulunmalı?
- Tesis, pano/hat/ekipman kimliği ile güncel tek hat veya bağlantı şeması
- Kullanılan motor, yük, yolverme, şebeke verileri ve bunların kaynağı
- Ölçüm cihazı, tarih-saat, işletme durumu, birim ve varsa ölçüm belirsizliği
- Hesap yöntemi, yazılım/standart sürümü, açık varsayımlar ve üretici katalog referansları
- Normal, en ağır ve gerekli olağan dışı işletme senaryolarının karşılaştırması
- Uygunsuzluk, risk önceliği, önerilen aksiyon, sorumlu ve yeniden doğrulama tarihi
Ne zaman yeniden incelenmeli?
Motor/yük, redüktör, yolverme yöntemi, kablo, trafo-jeneratör, kalkış sırası veya koruma ayarı değiştiğinde ve kalkış süresi uzadığında dinamik hesap yenilenir.
Sık sorulan sorular
Motor kalkış akımı kaç kat olur?
Motor tipi ve tasarımına bağlıdır; üretici kilitli rotor akımı veya kod verisi kullanılmalıdır. Tek bir kat sayı kesin seçim için yeterli değildir.
Yıldız-üçgen her motorda uygulanır mı?
Hayır. Motor bağlantısı, uç erişimi ve yükün düşük kalkış torkunu kabul etmesi gerekir.
Kablo sadece sürekli akıma göre seçilir mi?
Hayır. Gerilim düşümü ve kalkış süresindeki termik etki de kontrol edilir.
Resmî ve teknik kaynaklar
EMO Elektrik İç Tesisleri Proje Hazırlama Yönetmeliği
Proje hesaplarında yük, kablo, koruma, kompanzasyon, harmonik, topraklama ve yedek güç başlıklarının birlikte ele alınmasını düzenler.
IEC 60034-1:2026
Döner elektrik makinelerinin anma ve performans özelliklerine ilişkin güncel standart kaydı.
IEC 60947-4-1:2023 (2026 düzeltmeli)
Kontaktör ve motor yol vericilerinin gerekliliklerine ilişkin güncel standart kaydı.
Bu rehber genel teknik bilgilendirmedir. Nihai seçim ve ayarlar; tesise ait tek hat şeması, ölçüm, üretici verisi, güncel mevzuat ve yetkili elektrik mühendisi değerlendirmesiyle doğrulanmalıdır. Standartların tam metinleri lisans koşullarına tabidir; bağlantılar resmî yayın kaydına veya açık teknik kaynağa yönlendirir.