Kısa cevap
Hangi bilgiler gerekir?
kW, kVAr, cosφ, yük eğrisi ve farklı vardiyalardaki en düşük/en yüksek talep.
Motor, sürücü, UPS, kaynak makinesi ve tek fazlı elektronik yük oranı.
Trafo gücü/uk, kısa devre gücü, mevcut kondansatörler ve jeneratör işletmesi.
Dağıtım tarifesi, işletme hedefi, endüktif/kapasitif sınırlar ve anahtarlama sıklığı.
Sahada karar tablosu
Bir mühendislik sonucu, kullanılan girdiler kadar güvenilirdir. Aşağıdaki veriler teklif veya keşif aşamasında eksikse nihai seçim yerine eksik veri ve doğrulama yöntemi raporlanmalıdır.
| Kontrol alanı | Toplanacak bilgi | Karara etkisi |
|---|---|---|
| Ölçüm | kW, kVAr, cosφ, yük eğrisi ve farklı vardiyalardaki en düşük/en yüksek talep. | Hesabın gerçek çalışma noktasını belirler. |
| Yük türü | Motor, sürücü, UPS, kaynak makinesi ve tek fazlı elektronik yük oranı. | Ekipman sınırı ve uygun yöntem seçimini etkiler. |
| Şebeke | Trafo gücü/uk, kısa devre gücü, mevcut kondansatörler ve jeneratör işletmesi. | Düzeltme, dayanım veya derating ihtiyacını gösterir. |
| Hedef | Dağıtım tarifesi, işletme hedefi, endüktif/kapasitif sınırlar ve anahtarlama sıklığı. | İşletme senaryosu ve kabul ölçütünü belirler. |
Uygulama sırası
- Temsilî süre boyunca aktif ve reaktif enerji/güç ölçün.
- Mevcut cosφ değerinden φ1, hedef cosφ değerinden φ2 açılarını belirleyin.
- Qc = P × (tanφ1 − tanφ2) ile başlangıç kVAr ihtiyacını hesaplayın.
- Yük değişimine göre kademe sayısı ve en küçük kademe büyüklüğünü tasarlayın.
- Harmonik spektrum ve rezonans riskine göre reaktör veya filtre ihtiyacını inceleyin.
- Akım, sıcaklık, kontaktör/şalter ve kondansatör üretici değerleriyle panoyu doğrulayın.
Teknik değerlendirme
Gerekli reaktif güç: Qc = P × (tanφ₁ − tanφ₂)P, kompanzasyonun hedeflendiği anda ölçülen veya gerekçeli hesaplanan aktif güçtür. Kurulu güç doğrudan kullanılmamalıdır.
Otomatik rölenin C/k ayarı, akım trafosu oranı/yönü ve kademe dizilimi doğru değilse uygun kurulu güç olsa bile sistem kararsız çalışabilir.
Jeneratör işletmesinde kapasitif güç faktörü ve ani kademe anahtarlaması ayrı bir senaryo olarak değerlendirilmelidir.
Örnek değerlendirme senaryosu
Bu senaryo bir tasarım sonucunu ilan etmek için değil, aynı görünen iki tesisin neden farklı mühendislik kararlarına ihtiyaç duyabileceğini göstermek için verilmiştir. Sayısal sonuçlar gerçek saha verisiyle yeniden hesaplanır.
Kaynaklara dayalı uygulama notları
EMO proje hazırlama esasları kompanzasyon hesabıyla birlikte harmonik yük akımı ve rezonans frekansı kontrollerini de proje girdileri arasında sayar. Kaynak: EMO Elektrik İç Tesisleri Proje Hazırlama Yönetmeliği
EMO'nun kompanzasyon dokümanındaki Qc = P(tanφ1-tanφ2) bağıntısı başlangıç gücünü verir; kademe, koruma ve harmonik tasarımının yerine geçmez. Kaynak: EMO kompanzasyon hesabı teknik dokümanı
ABB uygulama rehberi, yerel reaktif güç üretiminin hat ve trafo akımını azaltabildiğini; buna karşı kondansatör anahtarlama ve harmonik etkileşiminin ayrıca tasarlanması gerektiğini gösterir. Kaynak: ABB güç faktörü düzeltme ve harmonik rehberi
En sık yapılan hatalar
- Tek bir aylık fatura değerinden pano gücü seçmek
- Harmonik ölçmeden kondansatör eklemek
- Akım trafosu yönünü ve kompanzasyon rölesi ayarını kontrol etmemek
- Sabit yük ile hızlı değişen yük için aynı kademe stratejisini kullanmak
Mühendislik raporunda ne bulunmalı?
- Tesis, pano/hat/ekipman kimliği ile güncel tek hat veya bağlantı şeması
- Kullanılan ölçüm, yük türü, şebeke, hedef verileri ve bunların kaynağı
- Ölçüm cihazı, tarih-saat, işletme durumu, birim ve varsa ölçüm belirsizliği
- Hesap yöntemi, yazılım/standart sürümü, açık varsayımlar ve üretici katalog referansları
- Normal, en ağır ve gerekli olağan dışı işletme senaryolarının karşılaştırması
- Uygunsuzluk, risk önceliği, önerilen aksiyon, sorumlu ve yeniden doğrulama tarihi
Ne zaman yeniden incelenmeli?
Kondansatör arızası, yeni sürücü/UPS, trafo değişimi, jeneratör işletmesi, tarife/ölçüm değişikliği veya gece kapasitif kayıt görüldüğünde ölçüm ve kademe hesabı yenilenir.
Sık sorulan sorular
Kompanzasyon yalnız ceza önlemek için mi yapılır?
Hayır. Doğru uygulama hat ve trafo akımını, kayıpları ve kullanılabilir kapasiteyi de etkileyebilir; yanlış uygulama ise rezonans ve aşırı gerilim riski doğurabilir.
Hedef cosφ her zaman 1 olmalı mı?
Hayır. Aşırı kapasitif çalışmayı önleyecek, tarife ve işletme koşullarına uygun güvenli bir hedef seçilir.
Reaktörlü pano ne zaman gerekir?
Harmonik spektrum, şebeke empedansı ve rezonans incelemesi gerektirdiğinde; yalnız sürücü varlığına bakarak oran seçilmez.
Resmî ve teknik kaynaklar
EMO Elektrik İç Tesisleri Proje Hazırlama Yönetmeliği
Proje hesaplarında yük, kablo, koruma, kompanzasyon, harmonik, topraklama ve yedek güç başlıklarının birlikte ele alınmasını düzenler.
EMO kompanzasyon hesabı teknik dokümanı
Güç faktörü düzeltme ve kondansatör gücü hesabının temel bağıntılarını açıklar.
ABB güç faktörü düzeltme ve harmonik rehberi
Kondansatör anahtarlama, koruma ve pasif/aktif filtre uygulamalarına ilişkin üretici teknik kaynağı.
Bu rehber genel teknik bilgilendirmedir. Nihai seçim ve ayarlar; tesise ait tek hat şeması, ölçüm, üretici verisi, güncel mevzuat ve yetkili elektrik mühendisi değerlendirmesiyle doğrulanmalıdır. Standartların tam metinleri lisans koşullarına tabidir; bağlantılar resmî yayın kaydına veya açık teknik kaynağa yönlendirir.