Kısa cevap
Önce koruma düzenini tanımlayın
“Trafo sigortası” ifadesi çoğunlukla dağıtım trafosunun YG tarafındaki akım sınırlayıcı sigortayı anlatır. Ancak her trafo ve güç seviyesinde sigortalı yük ayırıcısı doğru çözüm olmayabilir. Kesicili hücre ve koruma rölesi, diferansiyel koruma, sıcaklık/gaz korumaları veya AG ana koruması tesisin gücü, şebeke koşulları ve işletme gereksinimine göre birlikte ele alınır.
Gerekli veriler
Güç, primer/sekonder gerilim, uk%, bağlantı grubu, soğutma ve izin verilen yüklenme.
Mıknatıslanma darbesi ve süresi; sık enerjilendirme varsa çalışma döngüsü.
Sigorta noktasındaki maksimum ve minimum arıza akımları.
Anma gerilimi/akımı, zaman-akım eğrisi, minimum ve maksimum kesme akımı, I²t ve güç kaybı.
Sigortalı yük ayırıcısı uyumu, kapalı hacim soğutması, vurucu pim ve mekanik açtırma.
AG ana kesici/sigorta eğrisi, fider korumaları ve selektivite hedefi.
Seçim sırası
- Primer anma akımını hesaplayın. Trafo kVA değeri ve primer hat gerilimini kullanın.
- Anma gerilimini doğrulayın. Sigortanın gerilim sınıfı, sistemin en yüksek gerilimi ve hücre yalıtım seviyesiyle uyumlu olmalıdır.
- Üretici seçim tablosundan aday değeri bulun. Tablo, belirli sigorta serisi ve koşulları için başlangıç seçimidir; markalar arasında körlemesine taşınmaz.
- Darbe ve aşırı yükü kontrol edin. Sigorta eğrisi, trafo enerjilendirme akımında ve izin verilen yüklenmede açmamalıdır.
- Arıza kesmesini doğrulayın. Beklenen arıza akımı sigortanın çalışma ve kesme aralığında, kesme kapasitesi ise olası maksimum akımın üzerinde olmalıdır.
- Trafo hasar eğrisiyle karşılaştırın. Sigorta trafonun izin verilebilir termik/mekanik zorlanmasından önce arızayı temizlemelidir.
- YG-AG koordinasyonunu yapın. AG kesici veya sigortanın fider arızalarında önce açması, trafo iç/primer arızasında YG korumanın görev yapması hedeflenir.
Primer anma akımı nasıl bulunur?
I1n = Sn / (√3 × U1n)
Sn üç fazlı trafo görünür gücü, U1n primer hatlar arası gerilimdir.
Örnek: 1.000 kVA, 34,5 kV trafo
I1n = 1.000.000 / (√3 × 34.500) ≈ 16,7 A.
Bu hesap “20 A sigorta seçilir” sonucunu vermez. Örneğin ABB'nin YG sigorta teknik kılavuzundaki tablolar, trafo gücü ve gerilim seviyesi için primer anma akımından farklı sigorta değerleri önerebilir; çünkü darbe akımı ve koruma davranışı da değerlendirilmiştir. Nihai değer yalnız kullanılan sigorta serisinin güncel üretici tablosu ve eğrileriyle belirlenmelidir.
Neden yalnız anma akımı yetmez?
| Kontrol | Yanlış seçimde sonuç |
|---|---|
| Mıknatıslanma darbesi | Trafo enerjilendirilirken gereksiz sigorta açması |
| Minimum kesme akımı | Düşük arıza akımında sigortanın güvenilir kesme bölgesi dışında kalması |
| Maksimum kesme kapasitesi | Sigortanın beklenen kısa devreyi güvenle kesememesi |
| Trafo hasar eğrisi | Sigorta açmadan önce trafonun termik veya mekanik olarak zarar görmesi |
| AG selektivitesi | Bir AG fider arızasında bütün trafonun YG tarafından devre dışı kalması |
| Kapalı hücre güç kaybı | Sigorta ve hücre içinde aşırı sıcaklık veya gerekli deratingin atlanması |
En sık yapılan hatalar
- Trafo primer akımının yalnız bir üst kademesini sigorta kabul etmek
- Bir üreticinin seçim tablosunu farklı sigorta serisine uygulamak
- Sigortanın minimum kesme akımı ile düşük seviyeli arızaları karşılaştırmamak
- Kapalı kompakt hücrede sigorta güç kaybı ve sıcaklık sınırlarını ihmal etmek
- AG ana kesici eğrisiyle YG sigorta eğrisini aynı akım/gerilim bazına taşımadan karşılaştırmak
- Sigortayı trafo aşırı yük, sıcaklık veya gaz korumalarının yerine tek başına yeterli görmek
Sık sorulan sorular
Trafo sigortası anma akımının bir üstü seçilir mi?
Hayır. Anma akımı yalnız başlangıç verisidir. Darbe, aşırı yük, zaman-akım eğrisi, kesme aralığı ve AG koordinasyonu seçim değerini belirler.
Aynı güçte her trafo için aynı sigorta kullanılır mı?
Hayır. Gerilim, trafo tipi, üretici serisi, hücre koşulları, darbe davranışı ve koruma mimarisi değişebilir.
YG sigortası aşırı yük koruması sağlar mı?
Sigorta sınıfı ve eğrisine bağlıdır. Bazı YG sigortaları bütün aşırı akım aralığını kapsamaz; düşük akım arızaları ve aşırı yük için başka koruma fonksiyonları gerekir.
Resmî ve üretici kaynakları
EMO teknik bülteni: YG sigorta seçim ölçütleri
Trafo koruması, anma gerilimi, darbe ve kesme ölçütlerine ilişkin teknik içerik.
ABB Medium-voltage Fuses Technical Guide
Trafo sigortalarında anma akımı, aşırı yük, mıknatıslanma darbesi, sekonder kısa devre ve üretici seçim tablolarını açıklar.
EMO Elektrik Kuvvetli Akım Tesisleri Yönetmeliği
Koruma elemanlarının koruduğu ekipmanın anma değerlerine göre seçilmesi ve kısa devre etkilerinin dikkate alınması yaklaşımı.
Bu içerik genel teknik bilgilendirmedir; belirli bir trafo/hücre için sigorta seçim onayı veya koruma koordinasyonu raporu değildir. Nihai seçim güncel üretici dokümanı ve tesise ait kısa devre verileriyle yapılmalıdır.