Kısa cevap
Hangi bilgiler gerekir?
Kaynaklar, trafolar, kablolar, motor katkıları ve işletme senaryoları.
Her baradaki maksimum/minimum üç faz ve toprak arıza akımları.
Eğriler, anlık/kısa/uzun zaman ayarları, toleranslar ve üretici tabloları.
Kablo termik dayanımı, pano Icw/Ipk, trafo hasar eğrisi ve motor kalkış eğrisi.
Sahada karar tablosu
Bir mühendislik sonucu, kullanılan girdiler kadar güvenilirdir. Aşağıdaki veriler teklif veya keşif aşamasında eksikse nihai seçim yerine eksik veri ve doğrulama yöntemi raporlanmalıdır.
| Kontrol alanı | Toplanacak bilgi | Karara etkisi |
|---|---|---|
| Şebeke modeli | Kaynaklar, trafolar, kablolar, motor katkıları ve işletme senaryoları. | Hesabın gerçek çalışma noktasını belirler. |
| Arıza akımları | Her baradaki maksimum/minimum üç faz ve toprak arıza akımları. | Ekipman sınırı ve uygun yöntem seçimini etkiler. |
| Koruma cihazları | Eğriler, anlık/kısa/uzun zaman ayarları, toleranslar ve üretici tabloları. | Düzeltme, dayanım veya derating ihtiyacını gösterir. |
| Ekipman sınırları | Kablo termik dayanımı, pano Icw/Ipk, trafo hasar eğrisi ve motor kalkış eğrisi. | İşletme senaryosu ve kabul ölçütünü belirler. |
Uygulama sırası
- Güncel tek hat şemasından farklı işletme senaryolarını modelleyin.
- Maksimum ve minimum kısa devre akımlarını her koruma noktasında hesaplayın.
- Yük ve kalkış eğrilerini koruma cihazı zaman-akım eğrilerine yerleştirin.
- Alt cihazın üst cihazdan önce açtığını üretici selektivite tabloları veya eğrilerle doğrulayın.
- Kablo, trafo ve pano dayanım eğrilerinin koruma bölgesinin dışında kalmasını kontrol edin.
- Ayarları saha test planına ve revizyon kontrollü koordinasyon raporuna aktarın.
Teknik değerlendirme
Temel ilke: arıza temizleme süresi < korunan ekipmanın izin verdiği termik/mekanik süreZaman selektivitesi, akım selektivitesi, enerji selektivitesi ve yönlü koruma farklı şebeke yapılarında kullanılır.
Kaskatlama/back-up koruma ile selektivite aynı şey değildir. Kaskatlama kesme kapasitesine destek olabilirken seçicilik kesintinin sınırlandırılmasıyla ilgilidir.
Şebeke bağlantısı, jeneratör veya paralel trafo değiştiğinde arıza seviyeleri ve koordinasyon yeniden incelenmelidir.
Örnek değerlendirme senaryosu
Bu senaryo bir tasarım sonucunu ilan etmek için değil, aynı görünen iki tesisin neden farklı mühendislik kararlarına ihtiyaç duyabileceğini göstermek için verilmiştir. Sayısal sonuçlar gerçek saha verisiyle yeniden hesaplanır.
Kaynaklara dayalı uygulama notları
EMO proje yaklaşımı selektiviteyi hesap ve tek hat şemasıyla belgelenmesi gereken bir koruma konusu olarak ele alır. Kaynak: EMO Elektrik İç Tesisleri Proje Hazırlama Yönetmeliği
Schneider'in mühendislerce hazırlanmış teknik açıklaması zaman, akım ve enerji selektivitesi gibi farklı yöntemleri ayırır; yalnız anma akımı sıralaması yeterli değildir. Kaynak: Schneider Electric selektivite teknik açıklaması
IEC 60947-2 devre kesicilerin performans ve test çerçevesini tanımlar. Belirli cihaz çiftlerinin seçicilik sınırı üretici test tablolarından alınmalıdır. Kaynak: IEC 60947-2:2024
En sık yapılan hatalar
- Yalnız cihaz anma akımlarını karşılaştırmak
- Minimum arıza akımını hesaba katmayıp korumanın hiç açmama riskini gözden kaçırmak
- Üretici selektivite sınırını tüm kısa devre aralığı için geçerli sanmak
- Röle ayarını test ve devreye alma raporuna bağlamamak
Mühendislik raporunda ne bulunmalı?
- Tesis, pano/hat/ekipman kimliği ile güncel tek hat veya bağlantı şeması
- Kullanılan şebeke modeli, arıza akımları, koruma cihazları, ekipman sınırları verileri ve bunların kaynağı
- Ölçüm cihazı, tarih-saat, işletme durumu, birim ve varsa ölçüm belirsizliği
- Hesap yöntemi, yazılım/standart sürümü, açık varsayımlar ve üretici katalog referansları
- Normal, en ağır ve gerekli olağan dışı işletme senaryolarının karşılaştırması
- Uygunsuzluk, risk önceliği, önerilen aksiyon, sorumlu ve yeniden doğrulama tarihi
Ne zaman yeniden incelenmeli?
Kesici/röle ayarı, trafo, jeneratör, kablo, bara kuplajı veya şebeke bağlantısı değiştiğinde; ayrıca açıklanamayan toplu açma yaşandığında etüt yenilenir.
Sık sorulan sorular
Tam selektivite her tesiste mümkün mü?
Her cihaz çifti ve tüm arıza seviyeleri için mümkün olmayabilir. Kritik devreler belirlenir ve üretici verisiyle erişilen seçicilik sınırı açıkça raporlanır.
Selektivite kısa devre hesabı olmadan yapılabilir mi?
Hayır. Koruma cihazının gördüğü maksimum ve minimum arıza akımları bilinmeden koordinasyon doğrulanamaz.
Ayarlar bir kez yapıldığında kalıcı mıdır?
Hayır. Trafo, jeneratör, kablo, yük veya şebeke işletme biçimi değiştiğinde etüt güncellenmelidir.
Resmî ve teknik kaynaklar
EMO Elektrik İç Tesisleri Proje Hazırlama Yönetmeliği
Proje hesaplarında yük, kablo, koruma, kompanzasyon, harmonik, topraklama ve yedek güç başlıklarının birlikte ele alınmasını düzenler.
Schneider Electric selektivite teknik açıklaması
AG kesicilerde selektivite türleri ve üretici koordinasyon yaklaşımı.
IEC 60947-2:2024
AG devre kesicilerinin performans, ayar ve test gerekliliklerine ilişkin güncel standart kaydı.
Bu rehber genel teknik bilgilendirmedir. Nihai seçim ve ayarlar; tesise ait tek hat şeması, ölçüm, üretici verisi, güncel mevzuat ve yetkili elektrik mühendisi değerlendirmesiyle doğrulanmalıdır. Standartların tam metinleri lisans koşullarına tabidir; bağlantılar resmî yayın kaydına veya açık teknik kaynağa yönlendirir.