Kısa cevap

Parafudr/SPD seçimi yalnız Tip 1, Tip 2 veya kA etiketine bakılarak yapılmaz. Yıldırımdan korunma sistemi ve risk, şebeke/topraklama düzeni, sürekli çalışma gerilimi Uc, koruma seviyesi Up, deşarj akımları, kısa devre dayanımı, ön koruma ve panolar arası koordinasyon birlikte belirlenir.

Hangi bilgiler gerekir?

Risk

Harici yıldırımlık, besleme hattı, yapı ve ekipman hassasiyeti.

Şebeke

TN-S/TN-C/TT/IT, gerilim, nötr ve olası geçici aşırı gerilim.

SPD

Tip/sınıf, Uc, Up, Iimp/In/Imax, kısa devre ve takip akımı.

Kurulum

İletken uzunluğu, bağlantı biçimi, ön koruma ve alt pano koordinasyonu.

Sahada karar tablosu

Bir mühendislik sonucu, kullanılan girdiler kadar güvenilirdir. Aşağıdaki veriler teklif veya keşif aşamasında eksikse nihai seçim yerine eksik veri ve doğrulama yöntemi raporlanmalıdır.

Kontrol alanıToplanacak bilgiKarara etkisi
RiskHarici yıldırımlık, besleme hattı, yapı ve ekipman hassasiyeti.Hesabın gerçek çalışma noktasını belirler.
ŞebekeTN-S/TN-C/TT/IT, gerilim, nötr ve olası geçici aşırı gerilim.Ekipman sınırı ve uygun yöntem seçimini etkiler.
SPDTip/sınıf, Uc, Up, Iimp/In/Imax, kısa devre ve takip akımı.Düzeltme, dayanım veya derating ihtiyacını gösterir.
Kurulumİletken uzunluğu, bağlantı biçimi, ön koruma ve alt pano koordinasyonu.İşletme senaryosu ve kabul ölçütünü belirler.

Uygulama sırası

  1. Yıldırım ve anahtarlama kaynaklı aşırı gerilim riskini değerlendirin.
  2. Şebeke ve topraklama sistemine uygun koruma modunu belirleyin.
  3. Uc ve Up değerlerini sistem gerilimi ve ekipman darbe dayanımıyla eşleştirin.
  4. Tip 1/2/3 ve deşarj akımı gereksinimini kurulum konumuna göre seçin.
  5. SPD kısa devre dayanımı ile sigorta/kesici ön korumasını üretici tablosundan doğrulayın.
  6. Bağlantıları kısa tutun; kademeler arası enerji koordinasyonunu kontrol edin.

Teknik değerlendirme

Koruma zinciri: beklenen darbe → SPD kapasitesi → Up + bağlantı gerilimi < ekipman dayanımı

Uzun bağlantı iletkenlerinin endüktif gerilim düşümü etkin koruma seviyesini kötüleştirir.

Tip 1 doğrudan yıldırım akımı bileşenine, Tip 2 dağıtım seviyesindeki geçici aşırı gerilimlere; Tip 3 hassas ekipmana yakın ince korumaya yöneliktir.

PV DC tarafında kutup ve gerilim yapısına uygun özel SPD seçimi gerekir.

Örnek değerlendirme senaryosu

Ana panoya yüksek Imax etiketli bir Tip 2 SPD takılmış olsa da harici yıldırımlık bulunan yapıda Tip 1 gereksinimi karşılanmamış ve SPD-PE bağlantısı iki metre dolaştırılmış olabilir. Cihaz etiketi güçlü görünse bile bağlantı endüktansı nedeniyle hassas ekipmanın gördüğü artık gerilim büyüyebilir.

Bu senaryo bir tasarım sonucunu ilan etmek için değil, aynı görünen iki tesisin neden farklı mühendislik kararlarına ihtiyaç duyabileceğini göstermek için verilmiştir. Sayısal sonuçlar gerçek saha verisiyle yeniden hesaplanır.

Kaynaklara dayalı uygulama notları

IEC 61643-01:2024 SPD'lerin ortak performans ve güvenlik testlerini, koruma seviyesi ve kısa devre davranışı dahil güncel çerçevede tanımlar. Kaynak: IEC 61643-01:2024

IEC 61643-12 seçimin yalnız cihaz tipinden ibaret olmadığını; ihtiyaç, konum, ayırıcı/ön koruma ve kademeler arası koordinasyonu kapsadığını açıklar. Kaynak: IEC 61643-12:2020

EMO proje esasları aşırı gerilim korumasını topraklama, yıldırımdan korunma ve hassas ekipman dayanımıyla birlikte projelendirir. Kaynak: EMO Elektrik İç Tesisleri Proje Hazırlama Yönetmeliği

En sık yapılan hatalar

  • En yüksek kA değerini otomatik olarak en iyi seçim sanmak
  • Uc ile Up değerlerini karıştırmak
  • Topraklama sistemini ve bağlantı modunu dikkate almamak
  • Uzun ince bağlantı kablolarıyla montaj yapmak
Uygulama sınırı: Bu rehber genel teknik bilgilendirmedir. Nihai seçim ve ayarlar; tesise ait tek hat şeması, ölçüm, üretici verisi, güncel mevzuat ve yetkili elektrik mühendisi değerlendirmesiyle doğrulanmalıdır.

Mühendislik raporunda ne bulunmalı?

  • Tesis, pano/hat/ekipman kimliği ile güncel tek hat veya bağlantı şeması
  • Kullanılan risk, şebeke, spd, kurulum verileri ve bunların kaynağı
  • Ölçüm cihazı, tarih-saat, işletme durumu, birim ve varsa ölçüm belirsizliği
  • Hesap yöntemi, yazılım/standart sürümü, açık varsayımlar ve üretici katalog referansları
  • Normal, en ağır ve gerekli olağan dışı işletme senaryolarının karşılaştırması
  • Uygunsuzluk, risk önceliği, önerilen aksiyon, sorumlu ve yeniden doğrulama tarihi

Ne zaman yeniden incelenmeli?

Harici LPS, besleme hattı, topraklama sistemi, ana/alt pano, PV, hassas ekipman veya ön koruma değiştiğinde ve SPD durum göstergesi arıza verdiğinde koordinasyon yenilenir.

Sık sorulan sorular

Tip 2 parafudr her tesiste yeterli mi?

Hayır. Harici yıldırımlık, hat beslemesi ve risk değerlendirmesine göre Tip 1 gerekebilir; hassas yüklerde koordineli alt koruma da gerekir.

SPD sigortasız bağlanabilir mi?

Üreticinin kısa devre ve ön koruma şartına göre sigorta veya kesici gereksinimi belirlenir.

Yeşil gösterge SPD'nin her zaman sağlam olduğunu kanıtlar mı?

Gösterge üretici tasarımına göre durum bilgisi verir; bağlantı, ön koruma ve koordinasyonun doğru olduğunu tek başına kanıtlamaz.

Resmî ve teknik kaynaklar

IEC 61643-01:2024

AG aşırı gerilim koruma cihazları için genel gereklilik ve test yöntemleri.

Kaynağı açın

IEC 61643-12:2020

AC güç devrelerinde SPD seçimi, konumu ve koordinasyon ilkeleri.

Kaynağı açın

EMO Elektrik İç Tesisleri Proje Hazırlama Yönetmeliği

Proje hesaplarında yük, kablo, koruma, kompanzasyon, harmonik, topraklama ve yedek güç başlıklarının birlikte ele alınmasını düzenler.

Kaynağı açın

Bu rehber genel teknik bilgilendirmedir. Nihai seçim ve ayarlar; tesise ait tek hat şeması, ölçüm, üretici verisi, güncel mevzuat ve yetkili elektrik mühendisi değerlendirmesiyle doğrulanmalıdır. Standartların tam metinleri lisans koşullarına tabidir; bağlantılar resmî yayın kaydına veya açık teknik kaynağa yönlendirir.