Kısa cevap

Önce tasarım akımı Ib bulunur. Koruma cihazı anma akımı In ve saha koşullarına göre düzeltilmiş kablo akım taşıma kapasitesi Iz için Ib ≤ In ≤ Iz koordinasyonu sağlanır. Ardından gerilim düşümü, kısa devre termik dayanımı, otomatik açma şartı, nötr/koruma iletkeni ve mekanik koşullar ayrı ayrı doğrulanır.

“Kablo çapı” mı, “kablo kesiti” mi?

Günlük dilde “kablo çapı” denilse de güç kabloları projede iletkenin kesit alanıyla ve mm² birimiyle seçilir. Çap ile kesit yalnız dairesel tek bir iletken için geometrik olarak ilişkilidir. Çok telli iletkende dış çap; damar yapısı, yalıtım, ekran ve kılıfa da bağlı olduğundan elektriksel kesitin yerine kullanılamaz.

Hesap için hangi veriler gerekir?

Elektriksel yük

Aktif veya görünür güç, gerilim, faz sayısı, güç faktörü, verim ve çalışma rejimi.

Kablo yapısı

Bakır/alüminyum, PVC/XLPE yalıtım, damar sayısı, ekran ve anma gerilimi.

Döşeme koşulu

Tava, boru, kanal veya toprak; tekli/grup döşeme; ortam ve toprak sıcaklığı.

Hat bilgisi

Tek yön uzunluk, güzergâh, paralel kablo sayısı, bağlantı noktaları ve büyüme payı.

Koruma sistemi

Sigorta veya kesici tipi, anma ve ayar akımları, açma süresi, şebeke topraklama biçimi.

Kısa devre verisi

Hattın başı ve sonundaki maksimum/minimum kısa devre akımları ve temizleme süresi.

Seçim sırası

  1. Tasarım akımını bulun. Motor yükünde çıkış gücünü elektrik giriş gücüyle karıştırmayın; verim ve güç faktörünü hesaba katın.
  2. Döşeme yöntemini belirleyin. Üretici veya uygulanabilir standart tablosundan temel akım taşıma kapasitesini alın.
  3. Düzeltme katsayılarını uygulayın. Ortam sıcaklığı, toprak ısıl direnci, gruplanma ve harmonik yükler kapasiteyi azaltabilir.
  4. Koruma koordinasyonunu kontrol edin. Tasarım akımı, koruma cihazı ve düzeltilmiş kablo kapasitesini birlikte karşılaştırın.
  5. Gerilim düşümünü hesaplayın. Hat direnci ve reaktansını, gerçek uzunluğu ve yükün güç faktörünü kullanın.
  6. Kısa devre dayanımını doğrulayın. Kablonun arıza akımına koruma cihazı açana kadar termik olarak dayanması gerekir.
  7. Son kontrolleri yapın. Nötr, PE/PEN, harmonikler, paralel iletken akım paylaşımı, bağlantı ekipmanı ve mekanik minimumları doğrulayın.

Temel formüller

Üç fazlı yük akımı

I = P / (√3 × U × cosφ × η)

P yükün çıkış gücü ise verim η kullanılır. Güç doğrudan elektrik giriş gücü olarak verilmişse aynı verim ikinci kez uygulanmaz.

Üç fazlı hatta gerilim düşümü

ΔU = √3 × I × L × (R × cosφ + X × sinφ)

Burada L tek yön hat uzunluğudur; R ve X kablonun çalışma sıcaklığındaki birim uzunluk başına direnç ve reaktansıdır. Nihai hesapta seçilen kablonun üretici verisi tercih edilir.

Adyabatik kısa devre kontrolü

S ≥ Ik × √t / k

k değeri iletken ve yalıtım malzemesine, başlangıç/son sıcaklıklara bağlıdır. Ik kısa devre akımı ve t koruma açma süresi tesisin gerçek hesabından alınmalıdır.

Örnek: 55 kW motor beslemesi

Varsayımlar: 400 V, üç faz, motor çıkış gücü 55 kW, cosφ = 0,86 ve verim η = 0,93.

Hesap: I = 55.000 / (√3 × 400 × 0,86 × 0,93) ≈ 99 A.

Bu sonuç yalnız tasarım akımının başlangıcıdır. “99 A ise şu kesit yeterlidir” denemez. Kablonun bakır/alüminyum olması, XLPE/PVC yalıtımı, tavada kaç devreyle yan yana döşendiği, ortam sıcaklığı, uzunluğu, gerilim düşümü ve kısa devre açma süresi bilinmeden kesin kesit seçilemez.

En sık yapılan hatalar

  • İnternetteki tek bir “kaç amper taşır” tablosunu her döşeme biçiminde kullanmak
  • Motor çıkış gücünden akım hesaplarken verim ve güç faktörünü ihmal etmek
  • Gerilim düşümünü yalnız omik dirençle ve çalışma sıcaklığını dikkate almadan hesaplamak
  • Harmonikli yüklerde nötr iletkeni ve gruplanma etkisini göz ardı etmek
  • Kesicinin anma akımını kablonun düzeltilmiş taşıma kapasitesinden büyük seçmek
  • Kısa devre dayanımını yalnız besleme noktasında kontrol etmek
Uygulama sınırı: Bu rehber hesap sırasını açıklar; kablo üretici tablosu, kısa devre verisi ve saha koşulları olmadan belirli bir tesise uygulanacak nihai kesiti vermez.

Sık sorulan sorular

Kablo kesiti yalnız akıma göre seçilebilir mi?

Hayır. Akım taşıma kontrolü ilk eşiktir. Gerilim düşümü, kısa devre dayanımı, koruma koordinasyonu, açma şartları ve mekanik gereklilikler ayrıca doğrulanır.

Uzun hatlarda neden daha büyük kesit gerekebilir?

Uzunluk arttıkça hat empedansı ve gerilim düşümü artar. Akım taşıma açısından yeterli bir kablo, gerilim düşümü sınırını sağlayamayabilir.

Bir üst standart kesiti seçmek her şeyi çözer mi?

Hayır. Bir üst kesit gerilim düşümü ve ısınmayı iyileştirebilir; ancak koruma açma şartı, bağlantı ekipmanı, paralel iletken paylaşımı ve ekonomik işletme ayrıca değerlendirilir.

Resmî ve teknik kaynaklar

EMO Elektrik Kuvvetli Akım Tesisleri Yönetmeliği

Kablo seçiminde anma gerilimi, yük akımı, ortam/döşeme koşulları ve kısa devre dayanımının dikkate alınmasını düzenler.

EMO yönetmelik metnini açın

EMO 2026 mühendislik hizmetleri kontrol ölçütleri

Ib, In ve Iz koordinasyonu ile sıcaklık ve döşeme biçimine bağlı azaltma katsayılarının kontrol yaklaşımını içerir.

EMO 2026 dokümanını açın

IEC 60364-5-52

Alçak gerilim tesislerinde kablolama sistemlerinin seçimi ve kurulumu; akım taşıma, harmonikler ve gerilim düşümü kapsamı.

IEC yayın kaydını açın

Bu içerik genel teknik bilgilendirmedir; uygulama projesi, kısa devre/selektivite etüdü veya yetkili mühendis onayı yerine geçmez. Standartların tam metinleri lisans koşullarına tabidir.